روش‌های محیط شناسی

روش‌های مشاهده‌ای (observational methods)

 این روش‌ها اصلاً از آن علوم اجتماعی هستند و به دو بخش اصلی تقسیم می‌شوند:

روش­های مشاهده:

  1. مشاهده مستقیم- توصیفی
  2.  مشاهده غیر مستقیم- سندی

اول. روش‌های توصیفــــــی (descriptive methods). روش‌های توصیفی شامل فعالیت‌هایی هستند که برای مشاهده مستقیم نمودها صورت می‌گیرند.

دوم. روش‌های سنـــــــدی (documentary methods).روش‌های سندی شامل فعالیت‌هایی هستند که برای مشاهده غیر مستقیم نمودها به عمل می‌آیند.

علوم اجتماعی بیشتر با روش‌های مشاهده‌ای به تحقیق دست می‌زنند، ولی برخی از آن‌ها مانند روان‌شناسی و مردم‌شناسی از روش‌های آزمایشی نیز بیشتر سود می‌جویند. برخی از علوم اجتماعی چون تاریخ شناسی معمولاً با روش‌های سندی یعنی مشاهده غیر مستقیم به تحقیق می‌پردازند، و بعضی چون جامعه‌شناسی بیش‌تر با روش‌های تشریحی یعنی مشاهده مستقیم تحقیق می‌کنند.

روش‌های توصیفی: روشی که برای مشاهده مستقیم نمودهای اجتماعی به کار می‌رود، مبتنی بر چند نوع وسیله و شیوه  (technique)  است.

وسیله‌های مشاهده مستقیم نمودهای اجتماعی بسیار متعددند.

مصاحبه (interview) و پرسش‌نامه (questionnaire)  و نمونه گیری (sampling) و اسناد خصوصی و ابزارهای سنجش علمی از آن جمله‌اند.

مصاحبه ملاقاتی است سنجیده که بین محقق و فرد یا افراد مورد نظر او صورت می‌گیرد و معمولاً محقق را به خوبی با وضع افراد و یا فرد مطلوب آشنا می‌کند.

پرسش‌نامه برگی است شامل پرسش‌هایی سنجیده که درباره مسئله مورد تحقیق فراهم آمده‌اند. محقق پرسش نامه را نزد فرد یا افرادی که مورد نظر او هستند، می‌فرستد، و از پاسخ‌های آنان به وضع مسئله مورد تحقیق حکم می‌کند.

نمونه گیری وسیله‌ای است که باعث تسهیل تحقیق می‌شود، به این معنی که محقق به جای بررسی همه مصادیق مسئله مورد نظر خود، برخی از آن‌ها را که نمونه بقیه به شمار می‌آیند، برمی‌گزیند و به محتوای آن‌ها می‌پردازد.

اسناد خصوصی با آنکه جزو وسایل تحقیق سندی هستند، در روش تحقیق توصیفی نیز بکار می‌آیند، زیرا محقق با مطالعه نامه‌ها و سرگذشت فرد یا افرادی که مورد مشاهده او قرار گرفته‌اند، بصیرتی ژرف‌تر می‌یابد.

 وسایل سنجش علمی ابزارهایی هستند که محقق گاهی برای اندازه گیری مختصات و واکنش‌های فرد یا افراد مورد تحقیق خود استعمال می‌کند.

-شیوه: روش مشاهده مستقیم شامل دو شیوه اصلی است. یکی شیوه‌ای است که موجب تشریح کلی وضع موجود نمودی وسیع می‌شود. این شیوه که وجه کمی نمودها را مورد تأکید قرار می‌دهد، انواع سرشماری را در برمی‌گیرد. پیمایش یا زمینه­یابی (survey) یا وضع پژوهی یا مطالعه وضع (status study) یا مطالعه توصیفی  (descriptive study)  نام‌هایی هستند که به وجوه کمابیش متفاوت این شیوه داده شده‌اند. وسیله های اصلی این شیوه پرسش نامه و نمونه‌گیری هستند. تکنیک دیگر شیوه‌ای است که موجب توصیف دقیق جریان گذشته و حال نمودی معین می‌شود. این شیوه که بر جنبه کیفی نمودها تأکید می‌ورزد، به منزله نوعی زندگی نامه (بیوگرافی) است.

سرگذشت پژوهی (case study)  یا سرگذشت کاوی (caseanalysis) یا سرگذشت پژوهی تاریخی (case history)  تکوینی (genetic study) نام‌هایی هستند که به وجوه کمابیش متفاوت این شیوه داده شده‌اند. اگر این گونه بررسی در مورد حالات روانی انسان صورت گیرد، آن را روان نگار (psychograph) می‌خوانند. وسیله‌های اصلی این شیوه مصاحبه و اسناد خصوصی و وسایل سنجش علمی هستند.

روش‌های سندی:  روشی که برای مشاهده غیرمستقیم نمودهای اجتماعی به کار می‌رود، مبتنی بر چند نوع وسیله و شیوه است.

وسیله: وسیله‌های مشاهده غیرمستقیم نمودهای اجتماعی بسیار متعددند. از این گونه‌اند کالاهای کهن، ساختمان‌های باستانی، افسانه‌ها و ترانه‌ها و امثال و آیین‌های قومی و مخصوصاً کتاب‌ها و نامه‌ها و سایر اسناد.

شیوه:روش‌های مشاهده غیرمستقیم نمودهای اجتماعی متضمن شیوه‌های گوناگونی است برای تدارک اسناد لازم و کافی و سنجش اصالت و صحت آن‌ها و معنی کردن و تفسیر آن‌ها. این شیوه‌ها محقق را بر آن می‌دارند که مسموعات و شایعات را نادیده گیرد، اسناد متعدد را جستجو کند، از روی چگونگی خط و جنس کاغذ و تاریخ و امضاء و سبک و مطالب سند به درجه صحت آن پی برد، هر سندی را در پرتو تمدن عصر و جامعه‌ای که خاستگاه آن است، معنی کند، دقت و صداقت و فهم نویسنده سند را بسنجد، و اسناد را با یکدیگر مقایسه کند و کمابیش به واقعیت‌های گذشته برسد. (همان)

آذر ۲۹, ۱۳۹۳

روش های مشاهده

روش‌های مشاهده‌ای (observational methods)  این روش‌ها اصلاً از آن علوم اجتماعی هستند و به دو بخش اصلی تقسیم می‌شوند: روش­های مشاهده: مشاهده مستقیم- توصیفی  مشاهده غیر […]
آذر ۲۱, ۱۳۹۳

روش های محیط شناسی

روش های محیط شناسی روش های محیط شناسی یا روش های شناخت عبارت است از:   شناخت علمی شناخت هنری دو شناخت علمی و هنری به […]
آذر ۲۰, ۱۳۹۳

شناخت محیط ها

  محیط ها معمولاً به دو صورت شناخته می شوند. بخشی از مشخصات محیط ها که تحت هر شرایط وابسته به مکان هستند؛ اطلاعات مکانی محیط […]